سازمان فناوری اطلاعات ایران

لطفا گوشی خود را به حالت عمودی بازگردانید

Skip to Content

معاون وزير ارتباطات و رئيس سازمان فناوري اطلاعات ایران مطرح كرد

آفت رانت در بومي‌سازي پلتفرم‌ها

تاریخ خبر: 09 آبان 1397

امير ناظمي، معاون وزير ارتباطات و رئيس سازمان فناوري اطلاعات ايران در گفت‌وگو با همشهري گفت : دولت با ارائه زمینه رقابت برای بخش خصوصی و بر طرف کردن موانع می تواند فضای رقابتی سالم و شفافی را ایجاد نماید.

به گزارش روابط عمومی و امور بین الملل سازمان فناوری اطلاعات ایران : دکتر ناظمی در گفت و گو با روزنامه همشهری تأييد مي‌كند كه اين طرح‌هاي بومي خيلي مواقع به‌عنوان ابزار‌ ارائه رانت يا امكانات به يك يا چند مجموعه خاص‌ به‌وجود آمده‌اند. به گفته او، اين طرز برخورد بايد درست شود تا طرح‌هاي موفق در اين مسير به نتيجه برسند و ارائه شوند. معاون وزير ارتباطات در اين گفت‌وگو از راه‌حل‌هايي براي برون‌رفت از اين حلقه بسته گفته است.
ايده بومي‌سازي در اين سال‌ها در زمينه‌هاي متنوعي انجام شده است؛ از ساخت جويشگر بومي گرفته تا نقشه محلي، پيام‌رسان و... اما همگي بعد از مدتي فعاليت، تقريبا فراموش شده‌اند و موفق به‌نظر نمي‌رسند. چرا در بومي‌سازي عموما ناموفق هستيم؟
طبق سند «تبيين الزامات شبكه ملي اطلاعات» كه در سال
۱۳۹۵ در شوراي‌عالي فضاي مجازي تصويب شد، دولت موظف به بومي‌سازي چند خدمت پايه خاص شده است. سامانه‌هاي اصلي و داراي اولويت شامل جويشگر (موتور جست‌وجو)، نقشه و ايميل است. اغلب سرويس‌هاي پايه نياز به تعداد بالاي كاربر دارند و در واقعيت با تعداد كاربر اندك امكان رشد و توسعه نخواهند داشت.

يكي از معروف‌ترين مثال‌ها در اين‌باره شايد موتور جست‌وجوي ايراني باشد. جويشگر زماني مي‌تواند با گوگل رقابت كند كه تعداد كاربرانش به يك عدد سربه‌سر برسد؛ به‌عنوان مثال بنا بر برخي برآوردها، يك موتور جست‌وجو نيازمند حداقل حدود 500ميليون كاربر است. به‌عبارت ديگر، اگر تعداد كاربران از اين حد كمتر شود، هر فعاليتي كه دولت انجام بدهد، يك كار گلخانه‌اي به‌حساب مي‌آيد؛ يعني به‌صورت موقت و آزمايشگاهي جواب مي‌دهد، اما در وضعيت طبيعي، به نتيجه خوبي نمي‌رسد و توان پايداري در بازار را ندارد. دلايل اصلي، 2 دسته دلايل اقتصادي و فني هستند. اين خدمات پايه مانند موتورهاي جست‌وجو براي رسيدن به سودآوري اقتصادي نياز به كاربر دارند. اما كاربرها از نظر فني هم اهميت بالايي دارند. در حقيقت كاربرها خودشان اصلي‌ترين منبع دانش به‌حساب مي‌آيند و الگوريتم‌هاي هوش مصنوعي با بالا رفتن تعداد كاربران و براساس رفتار آنها توسعه مي‌يابند؛ به‌عنوان مثال نتايج گوگل براساس رفتار مشتري است كه تصحيح مي‌شود. اين اصل را «اثرات جانبي» (externality) مي‌نامند.


برخي از كارشناسان كپي‌كاري ناشيانه از نمونه‌هاي موفق خارجي را دليل اين ناموفقيتي‌ها مي‌دانند. نمونه‌اش يكي از نقشه‌هاي بومي كه نمونه فارسي‌سازي شده «ويز» بود. طرفداران چنين رويكردي به نمونه‌هاي موفق در كشورهايي مثل چين و هند اشاره مي‌كنند. با وجود اين، طرح‌هاي بومي كشور آنچنان موفق نمي‌شوند. چرا؟
اگر قرار باشد يك مدل بومي، همان مدل كسب‌وكار رقيب چند ده يا چند صد ميليوني را پياده كند، در همان لحظه صفر شكست‌خورده محسوب مي‌شود. شما نمي‌توانيد با يك رقيب كه با تعداد زياد كاربر فعاليت مي‌كند، رقابت كنيد. كساني كه از «بايدو» در چين به‌عنوان جايگزين موفق «گوگل» ياد مي‌كنند، 2 اشتباه دارند.؛ از يك سو مقياس كاربران را فراموش مي‌كنند. بايدو در يك كشور يك‌ونيم‌ميليارد نفري كار مي‌كند كه حتي درصد كمي از كاربرانش، اين برنامه را به نقطه سربه‌سر خواهد رساند. اين در حالي است كه كشور ما چنين وضعيتي ندارد.

از سوي ديگر فراموش مي‌كنند بايدو تمام توانش را در زبان چيني قرار داد؛ يعني يك بازار خاص (Niche Market) انتخاب كرد. يعني بايد تمركز را بر بازار خاصي گذاشت.


راه‌حل چيست؟ آيا بايد از بومي‌سازي‌ دست بكشيم؟
بايد طرز فكرمان را عوض كنيم. اگر با يك مدل كسب‌وكار (
Business Model) جديد جلو برويم و يك سرويس متفاوت ارائه كنيم يا در فكر رقابت با رقباي چندين‌ميليوني نباشيم، ‌ طرح‌هاي بومي مي‌توانند موفق شوند؛ براي نمونه، مي‌توانيم موتور جست‌وجوي بومي را به‌عنوان ابزاري درنظر بگيريم كه داده‌هاي بزرگ (Big Data) متني زبان فارسي را جمع كرده و براي سرويس‌هاي خاصي مورد استفاده قرار دهد؛ مثلا ارائه سرويس‌هاي پايش و پويش محتوا يا تمركز بر خدمات متن‌كاوي (Text-mining). با اين مدل كسب و كار، سطح كاربر در نقطه سربه‌سر كاهش يافته و مقياس مورد نياز كاربران به سطح امكان‌پذير مي‌رسد؛ در نتيجه احتمال موفقيت بالاتر مي‌رود. ما در اينجا ديگر رقيب گوگل نيستيم. يك سرويس جداگانه ارائه داده‌ايم كه در كنار كار اصلي‌اش مي‌تواند جست‌وجوي فارسي را نيز براي ما انجام بدهد.


دولت در اين ميان چه وظيفه‌اي دارد؟
مردم درست مي‌گويند كه اين طرح‌هاي بومي خيلي مواقع به خاطر ابزار دريافت رانت يا امكانات به يك يا چند مجموعه خاصي به‌وجود مي‌آيد. اين طرز برخورد دولت ابتدا بايد درست شود تا طرح‌هاي موفق ارائه كنيم. اشتباه اين است كه دولت يا مجموعه‌هاي وابسته به دولت فكر كنند خودشان بايد اين اپ‌ها يا سرويس‌ها را ارائه كنند. برخي نيز اصرار دارند كه اين سرويس‌ها را به‌صورت دستوري ايجاد كنند كه چنين برخوردي كاملا اشتباه است. دولتي‌ها اگر زمين رقابت را براي خصوصي‌ها فراهم كرده و موانع‌شان را بردارند، يك برنامه درست اجرا كرده‌اند. اما بايد حواسمان باشد كه با دادن وام، رانت يا اقدامات دستوري نمي‌توانيم به جايي برسيم. به موازات وقتي بخش‌هاي خصوصي موفق بتوانند سرويس‌هاي مناسب ارائه دهند و دولت هم شفاف ميزان حمايت‌هايش را اعلام كند، رقابت سالم و شفاف ايجاد مي‌شود و اعتماد دوباره مي‌تواند برگردد. آنچه ما با نشان #حق-الناس اين روزها در شبكه‌هاي اجتماعي بيان مي‌كنيم، همين رويكرد شفاف در مداخله دولت و جلوگيري از ايجاد رانت است.

تصاویر خبر

فایل تصویری

فایل صوتی